KPSS çalışanlarına ve ödev için bilgi toplayanlara faydalı olabilir diye, ayrıca meraklıları için; daha önce de bir yazımın altında paylaştığım bilgileri ayrı bir başlık altında yayınlamaya karar verdim.
Konumuz: Türkiye ve Referandumlar
1) 1961 Anayasa Referandumu (9 Temmuz 1961)
(27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinden sonra... İlk halk oylaması ile
61 Anayasası kabul edildi. %38.3 hayır oyuna karşılık %61.7 evet oyuyla.)
Çift meclisli yasama organı (senato); kişi hakları, sosyal ve siyasal geniş haklar; üniversiteler ve TRT özerk. Anayasa Mahkemesi kurulması...
İnsan haklarına dayanan, sosyal, hukuk devleti.
2) 1982 Anayasa Oylaması (7 Kasım 1982)
(12 Eylül 1980 darbesinden sonra) Yine bir askeri müdahale ve sonrasında hazırlanan "1982 Anayasası"nın halkoyuna sunulması üzerine sandık başına gitmişti Türkiye. (Tüm siyasi partiler kapatılmış, Meclis çalışmaları durdurulmuş, sıkı yönetim ortamı vs.)
Halkoylamasına 18 milyon 885 bin 488 seçmen katıldı. 17 milyon 215 bin 559 seçmen "kabul" (yüzde 91.37), 1 milyon 626 bin 431 seçmen de "ret" (yüzde 8.63) oyu kullandı. Geçici 1. maddesi ile Kenan Evren Cumhurbaşkanı oldu. (Otoriteyi, devleti, devlet içinde de Cumhurbaşkanı makamını çok güçlendirmiş sert/katı bir anayasa. Atatürk milliyetçiliğine bağlı, laik, demokratik devlet vs.)
3) 1987, "Yasaklı siyasetçiler geri dönsün mü?" (6 Eylül 1987)
1982 Anayasası'nın Geçici 4. maddesi ile siyasi parti liderleri ve yöneticilerine getirilen 5 ve 10 yıllık siyasi yasakların kalkıp kalkmaması konusunda. Az bir farkla Evet çıkmış. (Turgut Özal "Hayır" demiş!)
Böylece yasaklar getiren geçici 4. madde yürürlükten kalktı.
Süleyman Demirel, Bülent Ecevit, Alparslan Türkeş ve Necmettin Erbakan'a siyaset yolu açılmış oldu.
4) "Yerel seçimler erkene alınsın mı?" (25 Eylül 1988)
Türkiye'nin dördüncü kez önüne getirilen halk oylaması sandığının konusu Anayasa'nın 127. maddesindeki yerel seçimlerin 1 yıl erkene alınıp alınmaması idi. Seçmenlerin yüzde 65'i "hayır", yüzde 35'i "evet" oyu kullandı. Böylece dönemin iktidar aprtisi ANAP'ın yerel seçimlerin erkene alınması için anayasa maddesindeki değişiklik teklifi kabul edilmedi ve
13 Kasım 1988 olarak öngörülen erken yerel seçim yapılamadı.
%65 Hayır ile Türkiye tarihindeki kabul edilmeyen tek referandum oldu.
5) 2007, "CB halk tarafından seçilsin mi?" (21 Ekim 2007)
Ahmet Necdet Sezer sonrası CB seçiminde sorunlar çıktı. (CHP, Anayasa Mahkemesi'ne gidip duruyor. "Türbanlı CB eşi istemeyiz" üzerinden 367 karar yeter sayısı-toplantı sayısı tartışmaları... Sonunda Abdullah Gül 11. Cumhurbaşkanı oldu.)
Anayasa değişikliği %69 ile kabul edildi. Böylece Cumhurbaşkanı halk tarafından seçilmeye başlandı. Ayrıca görev süresi 7 yıldan 5 yıla düşürüldü ve ikinci dönem seçilebilme imkanı tanındı (5+5). (Bu değişikliğe kadar Meclis tarafından bir defa yedi yıllığına seçilmekteydi.)
+ TBMM seçim dönemi 5 yıldan 4 yıla düşürüldü.
6) 12 Eylül 2010 Anayasa Değişikliği Referandumu
(Yetmez ama Evet - YAE)
Yüksek yargı organlarında köklü değişiklikler. Ayrıca 12 Eylül darbecilerinin yargılanmasını engelleyen geçici madde kaldırıldı.
TBMM Başkanlığı'na bağlı olarak Kamu Denetçiliği Kurumu (ombudsmanlık) kuruldu. (TBMM'de gizli oyla seçilecek.)
CHP ve MHP Hayır, BDP boykot kararı almıştı.
Sonuçlar: %42 Hayır, %58 Evet
Şöyle yazmıştım
12 Eylül 2010 Referandumu başlığında:
Aradan yıllar geçti, ancak hâlâ bu referandumdan yadigâr kalan "YETMEZ AMA EVET" nefreti devam etmekte...
İlginç şekilde, çabuk unutan ve balık hafızalı bir toplum olmamıza rağmen, YAE'yi unutmadı bir türlü okumuşluğuyla müsemma kesim.
Referandumun kendisini ve ne için yapıldığını, değişen Anayasa maddelerini filan zaten çoktan unuttu ama bu YETMEZ AMA EVET'i hiç unutmadı. Kolay kolay geçeceğe de benzemiyor bu YAE nefreti.
Bir "günah keçisi" olarak YAE, bir boşalma unsuru olarak YAE...
"Yetmez ama evet ihaneti!" DAN DAN DAN!
Kaç kişidir ki bu YAE'ciler? Oylar içerisinde belki de % 1-2'lik bir kesimin mugalatası yapılıyor?
Sonra oy pusulasında ya Evet ya da Hayır vardı; "YAE" diye bir seçenek yoktu. Ama kabak Yetmez ama Evetçilere patladı iyi mi? :) 7) 2017 Nisan Referandumu
(Başkanlık Sistemi, 600 milletvekili...)
Hoşgeldin Başkanlık sistemi. Kabulü ile Partili Cumhurbaşkanı.
MV seçilebilme yaşı: 18. (25'ten 18'e düşürüldü.) Askerlik hizmetini yapmış olma koşulu da aranmayacak.
Artık Adalet, İç İşleri ve Ulaştırma Bakanları seçimler öncesinde istifa etmiyor.
HSYK üye sayısı düşürüldü, bazı özellikleri değiştirildi.
Askeri Yargıtay ve AYİM kaldırılarak yüksek mahkemelerin sayısı dörde düşürüldü. Mevcut
Yüksek mahkemeler:1) Yargıtay 2) Danıştay 3) Uyuşmazlık Mahkemesi 4) Anayasa Mahkemesi
-> CB ve TBMM seçimleri 5 yılda bir, aynı gün yapılır.
-> TBMM'nin gensoru ve güven oylaması hakkı yok.
-> Yürütme yetkisi + Başkomutan = CB -> Bakanları ve yardımcılarını atar.
-> Bakan + CB yardımcılarının (eğer MV iseler) Meclis üyelikleri sona erer.
Eğer hafızam beni yanıltmıyorsa; Baba Bush, eşiyle en az 1 kez Türkiye'ye resmi ziyarette bulunmuştu. O zamanlar Özallı yıllardayız, yani Başbakan-CB Turgut Özal.
